HUIS HABSBURG - (DUITSLAND) STAM VAN GAD  (973 - 1678)

Het huis Habsburg (uit de stam van Gad) was een belangrijk Europees vorstengeslacht, genoemd naar het stamslot Habichtsburg in Aargau. 

(wapenschild Habsburgers)

Leden van deze dynastie regeerden eeuwenlang over Oostenrijk, Bohemen en Hongarije. Van 1438 tot 1806 behoorden bijna alle keizers van het Heilige Roomse Rijk tot het Huis Habsburg. In de 16e en 17e eeuw heerste het geslacht over Spanje en Portugal en in de 19e eeuw over het Groothertogdom Toscane en andere delen van noordelijk Italië.

Stamslot van het huis Habsburg, de Habichtsburg

Het Keizerlijk Huis en aanverwanten

Het Keizerlijk Huis Habsburg (stam)

Het Keizerlijk Huis Habsburg-Lotharingen (Oostenrijkse tak)

Het Keizerlijk Huis van Oostenrijk

Het Keizerlijk Huis van Oostenrijk-Teschen

Het Keizerlijk en Koninklijk Huis Oostenrijk-Este (Belgische en Italiaanse tak)

Het Keizerlijk en Koninklijk Huis van Oostenrijk-Hongarije (Hongaarse tak)

Het Keizerlijk en Koninklijk Huis van Mexico (Mexicaanse tak)

Reconstructie genealogie

De reconstructie van de genealogie van de Habsburgers (stam van Gad) is moeilijk. De eerste officiële optekeningen dateren uit 1160. Daarvoor en rond 1500 werden al wel stambomen bijgehouden, maar deze werden vaak extra "opgeleukt" door als voorvaderen van de familie Romeinse adellijken als Priamos (de zoon van Jupiter) of Koning Arthur op te nemen. Deze stambomen zijn daarmee dus vaak onbetrouwbaar.

PRIAMOS HABSBURG DE VADER VAN TROJE

Priamus (Grieks: Priamos; Nederlands, verouderd: Priaam) was in de Griekse mythologie de laatste koning van de stad Troje. Hij is vooral bekend uit de Ilias van Homerus. Hij was de zoon van Laomedon en de kleinzoon van Ilos.

(de dood van Priamus, door een griekse soldaat) 

De naam van zijn moeder wordt in de Ilias niet genoemd, maar volgens latere bronnen heette ze Strymo of Leukippe (dan wel Zeuxippe). Priamus had vele vrouwen. Polygamie is dan ook in Griekse ogen karakteristiek voor een oriëntaalse vorst. Zijn eerste vrouw was Arisbe, die hij aan de Trojaan Hyrtakos gaf. Hekabe (of Hecuba) was echter de vrouw met wie hij de beste verstandhouding had. Tot zijn bijvrouwen behoorden Laothoë, de dochter van Altes, de koning der Lelegers, en Kastianeira (Ilias 8, 305). Volgens de Ilias had Priamus 50 zoons, van wie 19 van Hekabe, en 12 dochters. Volgens andere bronnen had hij 50 zoons en 50 dochters. Met Laothoë had hij twee zoons, Polydorus, zijn jongste en meest geliefde zoon die door Achilles werd gedood, en Lycaon. Bij Hekabe was hij de vader van onder meer de volgende zoons: Paris, Hector, Deïphobus, Troïlus, Antiphus, Polites en Helenus. Bij een slavin had hij Cebriones als zoon, de wagenmenner van Hector, bij Arisbe (of bij Alexirrhoë) Aesacus en bij Kastianeira Gorguthion.

Hij had bij Hekabe onder andere de volgende dochters: Ilione (de oudste dochter), Cassandra, Polyxena, Laodice (die als zijn mooiste dochter gold) en Creüsa (de vrouw van Aeneas).

Volgens Homerus (Ilias 3, 184-190) heeft hij ooit in Frygië oorlog gevoerd met de Amazonen. Vergilius (Aeneïs 8, 157 e.v.) noemt zijn bezoeken aan Salamis en Arcadië. Maar Priamus is vooral bekend als de koning van Troje tijdens de Trojaanse oorlog. Aan het begin van de oorlog was hij een machtige en rijke koning, wiens rijk zich uitstrekte van Lesbos via Frygië tot aan de Hellespont. Maar in de Ilias, die zich afspeelt in het tiende en laatste oorlogsjaar, is hij een oude man die niet meer actief deelneemt aan de strijd en toeschouwer is. Hij is weliswaar voorzitter van de krijgsvergadering, maar zijn zoons overheersen hem. Hij sluit met Agamemnon een verdrag over een duel (Ilias 3). Later vraagt hij tevergeefs vrede, maar hij krijgt wel een wapenstilstand om de doden te begraven (Ilias 7, 365-420). Hij tracht Hector zonder succes van het laatste gevecht af te houden (Ilias 22, 25-78). Na Hectors dood gaat hij naar de tent van Achilles en slaagt erin het lichaam van zijn zoon los te kopen (Ilias 24).

Tijdens de val van Troje (niet beschreven door Homerus) werd hij gedood door Achilles' zoon Neoptolemus, hoewel hij zijn toevlucht had genomen tot het altaar van Zeus Herkeios.

HABSBURGERS EN DE LEGENDE VAN KONING ARTHUR

Koning Arthur (ook Artur of Artus) is een figuur uit de Keltische legenden en de middeleeuwse hoofse literatuur, wiens historiciteit niet vaststaat. Hij is de centrale figuur in Arthur-legendes (bekend als de Britse kwestie). In vroege Welshe teksten wordt hij nergens koning genoemd, maar dux bellorum (leider in de strijd), en middeleeuwse teksten noemen hem vaak amerauder (heerser). Volgens de oudste en volgens veel historici betrouwbare bronnen was Arthur een Romeins-Britse legeraanvoerder die tijdelijk een halt toeriep aan de veroveringen van de Angelsaksen in het Brittannië van de vijfde of zesde eeuw, nadat de Romeinse legioenen de provincie hadden verlaten. Van hem wordt beweerd dat hij meerdere slagen heeft gewonnen tegen de Saksen, waarvan de slag bij Mons Badonicus de bekendste is. Zeker is dat rond deze tijd inderdaad een heropleving van de Britse (tegenover de Angelsaksische) macht in Engeland plaatsvond; hoeveel daarvan aan Arthur moet worden toegeschreven, is echter niet meer dan giswerk.

Sommigen identificeren Arthur met ene Riothamus, een "Bretonse koning" die tijdens de regering van Anthemius leefde. Helaas is over Riothamus weinig bekend; het is zelfs niet zeker of "Bretonse koning" refereert aan een koning van Brittannië of van Armorica; de oude naam van Bretagne.

Andere historici stellen dat er geen bewijs is dat Arthur daadwerkelijk heeft bestaan. Zo zijn er geen contemporaine bronnen die hem noemen (maar bronnen uit deze periode zijn sowieso vrijwel afwezig). Veelal wordt als argument aangehaald dat een andere Romeinse Brit, mogelijk Ambrosius Aurelianus, de leider was in de oorlog tegen de Saksen in de slag bij Mons Badonicus. Deze historici stellen dat Arthur gebaseerd kan zijn op Lucius Artorius Castus, een Romein uit de 2e eeuw, of een halfvergeten Keltische godheid.

Stamvaders

Gontran de Rijke (gestorven in 973) geldt in de stamboom van 1160 als de stamvader van de Habsburgers. Een andere bron maakt echter melding van een Guntram die graaf aan de Boven-Rijn zou zijn. Mochten dit één en dezelfde persoon zijn, dan stammen de Habsburgers mogelijk van een Hertogengeslacht uit de Elzas af. Van Guntram de Rijke weten we dat hij een zoon Lanzelin of Kanzelin had, die graaf over Altenburg was, het huidige Zwitserse kanton Aargau. Rond 1020 richtte Guntrams kleinzoon Radbot (985-1045) het benedictijnenklooster Muri op en zijn broer Rudolf het Klooster Ottmarsheim. Rond 1020 werd door Radbot of ene Werner I (1030-1096) het kasteel Habsburg in de gelijknamige gemeente Habsburg gebouwd. Daarnaast werden overigens ook andere kastelen gebouwd door de Habsburgers. Otto graaf van Habsburg (gestorven in 1111) was de eerste die zich Von Habsburg noemde. In de 11e en 12e eeuw bouwden de Habsburgers hun heerschappij uit. Ze verwierven rechten en voogdijen. Zo werden ze landgraaf in de Elzas en kregen ze de voogdij over het klooster in Straatsburg. Ze maakten aanspraak op de erfenis van de Kyburgers, waarmee ze landerijen in Schwyz, Unterwalden, Aargau en Uri verkregen.

Koningshuis

De eerste deling van de stamlijn vond in het begin van de 13e eeuw plaats. Albrecht IV werd stamvader van de oude lijn en Rudolf III van de Habsburg-Laufenburgse lijn. Door onderlinge haat en concurrentie kwam het tot een tweedeling. Rudolf liet zich niet tot een bijrol in de politiek manoeuvreren, maar het lukt hem niet een eigen rijk in Centraal-Zwitserland op te bouwen. Latere pogingen hiertoe werden door de oude linie tegen gewerkt.

De zoon van Albrecht IV, Rudolf IV, daarentegen, kon zijn rijk systematisch uitbreiden. Zijn heerschappij in Schwarzwald breidde zich uit en door de Kyburger erfenis maakte hij aanspraak op het oosten en noordoosten van Zwitserland. Hij werd een machtige graaf in Südschwaben. Zijn benoeming tot koning van het Heilige Roomse Rijk als Rudolf I was hiervan het hoogtepunt.

Na de verkiezing van Rudolf I tot Rooms-Duits koning, werden de Habsburgers een belangrijke macht. Ze kregen de heerschappij over het Aartshertogdom Oostenrijk en het Hertogdom Stiermarken. Verdere gebiedsuitbreidingen in het oosten en het verlies van de oude Habsburgse bezitting in Zwitserland, verplaatsten het centrum van de Habsburgse macht naar de Oostenrijkse landen. Het kasteel Habsburg zelf verviel in 1415 aan het Zwitserse Eedgenootschap, waarmee de betrekkingen met het thuisland steeds minder werden.

Europese grootmacht

Het vorstenhuis Habsburg was meerdere eeuwen het dominerende adellijke geslacht in Centraal-Europa. Na de verkiezing van Albrecht II tot Rooms koning in 1438, leverden de Habsburgers, met uitzondering van Karel VII, alle keizers van het Heilige Roomse Rijk tot eind 1806. Slimme huwelijkspolitiek en onverwachte sterfgevallen, leverden in de loop van de 15e eeuw de heerschappij over het Hertogdom Bourgondië op en daarna de kronen van Spanje, Bohemen en Hongarije. Filips de Schone (in 1494) en Karel V (in 1515) heersten over een rijk dat naast Oostenrijk ook de Nederlanden, Spanje, Napels en Sicilië omvatte. Na de dood van Karel V werd het rijk gesplitst; zijn zoon Filips II kreeg Spanje en de Nederlanden, zijn broer Ferdinand I kreeg de Duitse gebieden. Ferdinand voegde daar door huwelijk ook Hongarije (inclusief Bohemen en Silezië) aan toe. Na de Westfaalse vrede werd de macht van de Roomse keizers ingeperkt en werd de onafhankelijkheid van verschillende staten erkend. De Habsburgers behielden echter hun zgn. Hausmacht, de heerschappij over de landen waarvan zij erfelijk de troon bezaten. Na het uitsterven van de Spaanse tak konden de Oostenrijkse Habsburgers slechts een deel van de Spaanse bezittingen terug winnen. In 1740 stierf ook de mannelijke tak van het Oostenrijkse huis uit. Na het huwelijk van Maria Theresia met Franz Stefan van Lotharingen noemde de dynastie zich op grond van de Pragmatieke Sanctie van 1713 Habsburg-Lotharingen. Deze tak regeerde van 1765 tot 1806 het Heilige Roomse Rijk.

Toen Napoleon in 1804 het Heilige Roomse Rijk liet opgaan in de Rijnbond, richtte keizer Frans II het Keizerrijk Oostenrijk op en kroonde zichzelf tot keizer Frans I. In 1867 werd dit onder Frans Jozef I Oostenrijk-Hongarije, wat tot en met het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 zou voortbestaan. De laatste keizer, Karel I, regeerde van 1916 tot 1918 en trok zich toen terug van alle staatsaangelegenheden. De macht van de Habsburgers was hiermee ten einde.